Taban Fiyat Tespit Komitesi bugün ikinci kere toplanacak: Türkiye’de taban fiyat öteki Avrupa ülkelerine kıyasla ne durumda?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Onur Erem
BBC Türkçe

İşçi, patron ve hükümet temsilcilerinden oluşan Taban Fiyat Tespit Komitesi, 2024 yılında geçerli olacak minimum fiyatı belirlemeye yönelik çalışmaları kapsamında ikinci toplantısını bugün yapacak. Bu toplantıda, Hazine ve Maliye ile Ticaret bakanlıkları ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) temsilcilerinin ekonomik data ve raporları komiteyle paylaşması bekleniyor.

Komisyon, Çalışma ve Toplumsal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’ın başkanlığında birinci toplantısını 11 Aralık’ta yapmıştı. Patron tarafı istikrarlı, emekçi kısmı ise insan onuruna yakışır bir taban fiyat istiyor.

İşveren tarafını Türkiye Patron Sendikaları Konfederasyonu (TİSK), personel tarafını ise en fazla üyeye sahip konfederasyon olduğu için TÜRK-İŞ temsil ediyor. Patron heyetinin başkanlığını TİSK Genel Sekreteri Akansel Koç, emekçi heyetinin başkanlığını ise TÜRK-İŞ Genel Lider Yardımcısı Ramazan Ağar yapıyor.

Bu yılki görüşmelerde evvelki yıllardan farklı olarak, 5 kişilik TÜRK-İŞ heyetinde birinci sefer 4 personel var. Kasiyer, sıhhat çalışanı, güç personeli ve karayollarında çalışan bir taşeron emekçi, bu yıl yeni minimum fiyatın belirlenmesi sürecine katkı veriyor.

İşçi sendikaları, patron sendikaları ve hükümet temsilcilerinden oluşan 15 kişilik kurul dört sefer bir ortaya geldikten sonra önümüzdeki yıl uygulanacak taban fiyatı açıklayacak.

Bu yılki minimum fiyat pazarlığının evvelki yıllara nazaran daha çetin geçmesi bekleniyor.

Bunun nedeni tarafların beklentileri ortasında farkın güzelce açılması.

Devrimci Personel Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) Lideri İstek Çerkezoğlu yüksek enflasyon nedeniyle minimum fiyata iki yerine yılda dört sefer artırım yapılması gerektiğini söyledi. Çalışma ve Toplumsal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan ise taban fiyata geçmişte yılda bir kere artırım yağılan periyotlar olduğunu hatırlatarak “yine tek artırım olacak biçimde çalışıyoruz” dedi.

Zam sıklığının yanı sıra artırım ölçüsünde da beklentiler farklı.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Eylül ayında “Bundan sonra fiyat düzenlemeleri maksat enflasyona nazaran yapılacak” demişti.

Yatırım bankası JP Morgan’a nazaran Türkiye’de yıllık enflasyon Mayıs 2024’te yüzde 73’e yükselek. Merkez Bankası’nın internet sitesinde yer alan 2024 enflasyon gayesi yüzde 5.

Asgari fiyat hala bir personel için aylık brüt 13 bin 414 lira 50 kuruş, vergiler ve kesintiler düştüğünde net 11 bin 402 lira 32 kuruş olarak uygulanıyor.

Asgari fiyatın patrona toplam maliyeti, bir personel için 15 bin 762 lira 4 kuruş. Bunun 13 bin 414 lira 50 kuruşunu brüt minimum fiyat, 2 bin 79 lira 25 kuruşunu toplumsal güvenlik primi, 268 lira 29 kuruşunu patron işsizlik sigorta primi oluşturuyor.

Sendikalar, iki ebeveynin çalıştığı dört kişilik bir aileyi yoksulluk sonu yahut üzerinde tutacak bir taban fiyat talep ediyor.

TÜRK-İŞ’in Kasım ayı bilgilerine nazaran 4 kişilik bir aile için yoksulluk sonu 45 bin 686 TL. Önümüzdeki yıl enflasyonla birlikte sayı daha da artacak.

Ancak Kasım ayı baz alınsa bile sendikaların minimum fiyat talebi neredeyse 23 bin TL’ye denk geliyor.

Peki Türkiye’de minimum fiyat öbür Avrupa ülkelerine kıyasla ne durumda?

Grafiklerle inceledik.

8 yılda gerileme

Türkiye’deki taban fiyat 2015 yılına kadar pek çok Doğu Avrupa ülkesinin üzerindeydi. Ama o tarihten sonra tablo bilakis döndü.

Kocaeli Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde sanayi bağlantıları, emek tarihi ve çalışma hukuku üzerine çalışmalar yürüten Prof. Dr. Aziz Çelik, Avrupa Birliği’ne (AB) giren gelir seviyesi düşük ülkelerin ortak pazar ve emeğin özgür dolanımının bir modülü haline gelmesiyle, bu ülkelerde minimum fiyatın artmaya başladığını söylüyor.

Öte yandan Türkiye’deki minimum fiyat sırf AB üyesi ülkelerin gerisinde kalmadı, Sırbistan ve Karadağ üzere ülkeler de Türkiye’yi geride bıraktı.

Öyle ki Eurostat bilgilerinde yer alan 27 Avrupa ülkesi ortasında Türkiye 1 Aralık 2023 prestijiyle, Arnavutluk’un akabinde en düşük taban fiyatı veren ikinci ülke oldu. Üstelik sekiz yıl evvel Türkiye Arnavutluk’un yaklaşık dört katı taban fiyat verirken bugün bunlar neredeyse eşit hale geldi.

CHP Genel Lider Yardımcısı ve partinin Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan sorumlu gölge bakanı Prof. Dr. Yalçın Karatepe, bunda Türk Lirası’nın büyük kıymet kaybının da tesirli olduğunu söylüyor.

Prof. Karatepe, “İhracatı artırmak isteyen iktidar, eser fiyatlarında denetim edebildiği tek kısım olan personellik fiyatlarını baskılayarak avantaj elde etmeye çalıştı lakin ithalat ihracattan daha fazla arttı” diyor ve ekliyor:

“Vatandaşı fakirleştirerek dış ticarette rekabetçi olunamayacağını da net bir formda gördük. Fiyatları baskılayan siyasetlerin beklenen sonucu vermeyeceğini, yalnızca yoksulluğa yol açacağını görüyoruz.”

Prof. Aziz Çelik, Türkiye’deki sendikalaşma oranlarının öbür Avrupa ülkelerinden daha düşük olmasının da minimum fiyatın düşük kalmasında kıymetli bir etken olduğunu ekliyor:

“Avrupa’ya kıyasla Türkiye’de bir de Toplu İş Mukavelesi (TİS) sorunu var. Türkiye’de TİS’ler yalnızca sendikalı personelleri kapsarken örneğin Fransa’da o işyerindeki herkes TİS’ten faydalanıyor. Böylelikle Fransa’da sendikalaşma oranı yüzde 10’un altında olsa da TİS kapsamında çalışanların oranı yüzde 90’ın üstünde oluyor.”

Prof. Dr. Çelik, “Asgari fiyatın nominal olarak ne kadar arttığının bir değeri yok, minimum fiyatın alım gücünün ne kadar arttığı önemli” diyor ve son periyottaki minimum fiyat artışlarının alım gücünü artırmadığını söylüyor:

“Reel bir minimum fiyat artışı olduğunu söylemek epey sıkıntı.”

Yüksek artırım enflasyonu artırır mı?

Asgari fiyatta gerçekleşecek büyük bir artışın enflasyon oranını da üst çekeceğine dair telaşlar da var.

Prof. Dr. Yalçın Karatepe ise bu görüşe katılmıyor:

“Asgari fiyata yapılan artırımın değerli bir kısmı enflasyonun yol açtığı satın alım gücü kaybını telafi etmeye yönelik. Artık siz minimum fiyatı artırarak insanları doğalgaz faturalarını ödeyebilir hale getirmeniz enflasyonu artırabilir mi?

“Türkiye’deki enflasyonun nedeni talep kaynaklı değil. Türkiye’deki enflasyonun nedeni maliyet kaynaklı, bunun ana nedeni de faiz siyasetine bağlı olarak döviz kurlarındaki artış. Minimum fiyattaki artış bu yüzden enflasyona yol açmaz, bunu çok net söyleyebilirim.

“Üstelik enflasyonla çabayı vatandaşın fakirleşmesi üzerine kurgulamak bir iktidar siyaseti olamaz zati. İnsanları domates biber almasına imkan vermeyecek bir gelir düzeyine mahkum ederek enflasyonu düşürüyoruz diyebilir misiniz? Bir iktidarın temel gayesi halkın refahını yükseltmek olmalı.”

Karatepe, minimum fiyatı yüksek oranda artırmanın, fakir çalışanların alım gücünü artırmada tek başına kâfi olmayacağını söylüyor:

“Enflasyonu denetim altına almanız lazım. Enflasyonu düşük düzeylere indirmediğiniz sürece yapacağınız her artış tesirini birkaç ay içinde yitirecektir, elde edilen gelir muhtaçlıkları karşılamaya yetmeyecektir.

“Türkiye’de fiyatların düşük olması çok büyük bir sorun. Yalnızca minimum ücretlilerin değil, tüm çalışanların maaşları düşük. Bunu yalnızca bir müşahede olarak söylemiyorum.

“Yoksulluk hududu olarak açıklanan bilgileri dikkate alacak olursak bugün çalışan nüfusun neredeyse yüzde 90’ı fakir.”

Prof. Aziz Çelik, öbür Avrupa ülkelerinde minimum ücretlilerin oranının çok düşük olduğuna, Türkiye’de ise işgücünün yarısından fazlasının minimum fiyatla çalıştığına ve böylelikle emekçi sınıfının bir “asgari ücretliler topluluğuna” dönüştüğüne de dikkat çekiyor:

“Avrupa ülkelerinde temel fiyat belirleyicisi toplu pazarlıklarken Türkiye’de minimum fiyat temel fiyat belirleyicisi.

“Bu çok önemli bir sorun. Ben bunu ‘asgari fiyat tuzağı’ olarak isimlendiriyorum.

“Asgari fiyat yüksek seviyede artırılıyor ama geri kalan maaşlar birebir oranda artırılmadığı için daha fazla personel taban fiyatlı haline geliyor, minimum fiyat bir ortalama fiyata dönüşüyor.

“Bu bütün fiyat siyasetinin hükümet tarafından denetim edilmesi manasına geliyor. Öteki fiyatlara de en azından taban fiyat kadar artırım yapılmadığı sürece bu durumun kötüleşerek devam edeceğini düşünüyorum.

“Asgari fiyat AKP devrinde yaklaşık 30 kat artarken memur maaşları, kamu personeli fiyatları ve emekli aylıkları 13-15 kat arttı. Bu da bütün fiyatları minimum fiyata yakınlaştırdı. Bunun bir fiyat siyaseti olduğunu düşünüyorum.

Bu tablo nasıl değiştirilebilir?

Prof. Karatepe’ye nazaran bunun için işgücünün ve şirketlerin ulusal gelirden aldığı hissenin değişmesi gerek.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) bilgilerine nazaran 2016’da emekçiler ulusal gelirin yüzde 40’ını alırken bu oran 2020’de yüzde 38’e, 2022’de ise yüzde 25’e geriledi.

Şirketlerin aldığı hisse ise birebir yıllarda sırasıyla yüzde 41, yüzde 42 ve yüzde 54 oldu.

Şirketlerin kârlarının büyük oranda arttığını söyleyen Karatepe, “Aslında şirketler çalışanlarına daha yüksek maaş ödeyebilecek gelire sahip. Pekala çalışanlar neden bu yüksek fiyatlara erişemiyor? Zira sendikal haklarda büyük eksiklikler var” diyor.