Mahfi Eğilmez: Aktüel ekonomik sıkıntılar hakkında sorular ve cevaplar

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Mahfi Eğilmez

Gerek blog yazılarıma eklenen okur yorumları ve sorulardan gerekse toplumsal medya üzerinden gelen soru ve yorumlardan birtakım değerli gördüklerimi ve onlara yaptığım yorum ve verdiğim karşılıkları sizlerle paylaşmak istiyorum. Müsaadelerini almadığım için soru ve yorum sahiplerinin isimlerini paylaşmıyorum.

Soru

Enflasyon beklentilerinde para piyasaları neden gerçek kesimin ve hane halkının beklenti oranlarının çok altında kalıyor ve gerçekleşen oran gerçek bölümünki oluyor? Para piyasalarının hesaplamalarının daha teknik daha gerçek olması gerekmez mi?

Mahfi Eğilmez

Herkes para kazandığı yeri, maddeyi uygun göstermeye çalışır. Para piyasasında çalışanlar da mallarını satmak için ekonomiyi ve gidişi olduğundan güzel göstermeye çalışıyor. Buna karşılık gerçek bölüm yapacağı artırımları haklı göstermek için, hane halkları da fiyat artırımını yüksek alabilmek için enflasyon varsayımını yüksek tutma eğiliminde oluyor.

Soru

Doları nasıl oluyor da sabit tutabiliyorlar? Bunu iktisat bilmeyen birine masraf ve gelirler istikrarı üzere nasıl anlatabiliriz? Uzmanlar bu durumun sürdürülemez olduğunu söylüyor lakin bir formda devam ettiriliyor.

Mahfi Eğilmez

Önceleri Merkez Bankası dolar satarak kuru baskıladı ve bu yolla sabit tuttu. Beşerler bankaların verdiği faizin yıllık net yüzde 40, dolar kurunun da 34’lerde sabit olduğunu görünce ellerindeki ya da banka hesaplarındaki dolarları bozdurup TL mevduata döndüler. Bu kadar dolar bozdurulunca doğal olarak kur düşmeye yöneldi. Bu defa Merkez Bankası dolar alıp kuru tekrar sabit tuttu. Bu durumdan mevduat sahipleri mutlular: Zira vade sonunda tekrar tıpkı kurdan dolar aldıklarında yüzde 40 oranında dolar faizi almış oluyorlar. Merkez Bankası da şad: Zira topladığı dövizlerle rezervlerini güçlendirmiş oluyor. Ne var ki bu mucize üzere görünen tahlil sonsuza kadar sürdürülemez.

Soru

Hocam “Türk Lirası faizler döviz faizi haline dönüşüyor” ne demek?

Mahfi Eğilmez

Bir bankanın TL mevduata yüzde 40 net faiz verdiğini düşünün. Bir kişi 10.000 dolarını bugünkü kurla TL’ye çevirse eline 345.000 TL geçer. Bunu yüzde 40 faizle TL mevduata yatırsa yılsonunda elinde 483.000 TL olur. Şayet kur hiç değişmemişse bunu tekrar dolara çevirdiğinde 14.000 doları olur. Yani 10.000 dolarına 4.000 dolar almış olur. Bu da yüzde 40 dolar faizi demektir. İşte bu halde TL faizi dolar faizine dönüşmüş olur.

Soru

Kripto paraların memleketler arası ticarete husus olmadıkça geleceği olmadığı kanaatindeyim.

Mahfi Eğilmez

Kripto paraların para olabilmesi ya da paranın yerini alabilmesi için paranın gördüğü üç fonksiyonu de görür hale gelmesi gerek: (1) Kıymet ölçmek, (2) Bedel saklamak, (3) Alış verişe aracılık etmek. Kripto paralar bugün prestijiyle bu üç fonksiyondan sadece kıymet saklama fonksiyonunu görebiliyor. Kimse kripto paralarla bir mesken, otomobil ya da gömlek almıyor. “Domatesin kilosu kaça?” diye soran birisine kimse “şu kadar Bitcoin” diye cevap vermiyor. Bu haliyle milletlerarası ticareti bırakın ulusal ticarete de mevzu olmuyor. Ne var ki bu durum gelecekte farklı bir yere evrilebilir.

Soru

Kimsenin yatırım yaparken hukukun üstünlüğüne baktığı falan yok. Yabancı yatırımcı istikrara bakar. Hukuka bakmaz. Buna ne dersiniz?

Mahfi Eğilmez

Kısmen yanlışsız bir tespit diyebilirim. Yabancı yatırımcı şayet kendisine başı sıkıştığında parasını alıp gitme teminatı verilmişse hukukun üstünlüğüne falan bakmaz, para kazanacaksa yatırımını yapar. Ne var ki biz hukukun üstünlüğünü savunurken yabancı yatırımcının ne istediğinden çok kendimizin ne istediğine bakmalıyız. Bizler bu ülkenin insanları, herkese farklı hukuk uygulanmasından memnun muyuz değil miyiz? Yargı kararlarına uyulmamasına aldırıyor muyuz aldırmıyor muyuz? Eski karısını tehdit eden, bayanları, çocukları taciz edenlerin birkaç gün gözaltına alınıp salınmasına ve tekrar hata işlemesine sonlanıyor muyuz sonlanmıyor muyuz? Sorunlar bunlardır. Hukukun üstünlüğü yoksa ülkede huzur yoktur. Huzur olmayan bir ülkede de bırakın yabancı yatırımcıyı yerli yatırımcı da yatırım yapmaz. Ya da bu türlü bir ülke yatırım potansiyelinin çok altında yatırım çekebilir. Birçok kişi Çin’i örnek veriyor ve Çin’de hukuk mu var da yabancı sermaye gidiyor diye soruyor. Her şeyden evvel Çin hukukun üstünlüğü endeksinde bizden daha yeterli durumda. Sonra Çin’de yüzyıllardır değişmeyen geleneklerin yarattığı bir istikrar kelam konusu. Öte yandan Çin’de fiyatlar düşük (şimdilerde yükseldiği için daha az yatırım masraf oldu.) Ayrıyeten Çin, pek çok eserin yaratıcısı pozisyonunda olduğu için birçok yabancı yatırımcı Çinli üreticilere kendi markasını taşıyan eserleri sipariş vererek yaptırıyor. Özetle Çin’e giden büyük yatırım meblağlarını sırf hukuk çerçevesiyle kıymetlendirmek mümkün değil.

Okur Yorumu

Türkiye’deki hayat oyunu bu enflasyonla yaşamayı enflasyonla kazanmayı bilen oyunun kurallarını öğrenen başarılı oluyor bunu beceremeyen ya enflasyonu düşük ülkelere yaşamak için gidecek ya da Türkiye’de ezilecek.

Mahfi Eğilmez

Keşke sıkıntı yalnızca enflasyonla yaşamayı öğrenmekle sonlu olsaydı. O vakit herkes iktisat ve finans çalışır, güzel berbat bu işin içinden çıkardı. Asıl problem daima değişen ve birçok rasyonel olmayan, bilime, akla ve hukuka alışılmamış yaklaşımlarla yaşamaya çalışmak. Güç olanı o.

Soru

Biden, oğlunun cezasını affetti. Hukuk var dediğiniz ülkede bu oluyor. Ne diyeceksiniz? 

Mahfi Eğilmez

Biden’in bu kararını iki biçimde kıymetlendirebiliriz: (1) Karar hukuka uygun mu? Evet, uygun zira Amerikan hukuk sistemi Başkan’a suçluları affetme yetkisi veriyor. (2) Karar etik mi? Bence değil. Ne var ki sistem etik anlayışa nazaran değil hukuka uygunluğa nazaran yürüyor.

Öte yandan bir şeyin ABD’de yanlışsız yapılmamış olması tıpkı şeyin bizde de yanlışsız yapılmaması için taban hazırlamaz. Osmanlı’nın en değerli yasası olan Mecelle’nin en bilinen kararıdır: “Sui misal emsal olmaz” (kötü örnek, örnek oluşturmaz.)

Soru

(Kore’de hükümetin, muhalefeti Kuzey Kore ile işbirliği yapmakla suçlayıp sıkıyönetim ilan etmesiyle ilgili olarak) Başka yandan Çin’le birlikte “Hukuk olmazsa paran da olmaz, endüstriyel ve teknolojik gelişim de olmaz” tezini çürütmüş olmadılar mı? Yoksa bu tez bizim üzere IQ ortalaması problemli yabancı sermayeye muhtaç milletler için mi geçerli?

Mahfi Eğilmez

Burada asıl olan sanırım şu: Şayet bir ülkede öteden beri bizim anladığımız manada hukuktan farklı bir nizam varsa ve ama o sistemde alınan kararlar istikrarlıysa yatırımcı açısından risk yüksek görünmüyor ve yatırımcı oraya gidiyor. Buna karşılık hukuk sistemi bizim anladığımız üzere ya da ona yakın olan bir ülkede hukuk giderek bozuluyorsa yani istikrar kayboluyorsa o vakit yatırımcı (sadece yabancı değil yerli yatırımcı da) orada yatırım yapmıyor. Yatırımcılar Çin yahut Kore’de, kendi hukuklarına misal bir hukuktan çok ikide bir değişen kararlar alınmamasını bekliyorlar. Buna karşılık bizden bekledikleri kendi hukuklarına yakın bir hukuk tertibi. Zira biz uzun müddettir o denli bir hukuk sistemine nazaran örgütlenmişiz. Artık o hukuka uymayan oradan sapan uygulamalara girişince bu adımlarımız istikrarsızlık olarak görülüyor. Ki bu da yatırımcının en sevmediği durum, zira meçhullüğü artırıyor.

Bu yazı Mahfi Eğilmez’in şahsî blogundan alınmıştır