Ertuğrul Özkök: Wagner sahnesindeki bir “DJ tavşan” operadaki Hitler hayaletini nasıl kovdu?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Geçen Pazar dilimi uçuklatan, beni hayretler içinde bırakan bir şeyi gördüm.

Almanya’nın Bayreuth kasabasındaydım.

Ertesi akşam Wagner’in “Rienzi” operasını izlemeye hazırlanıyordum.

Festival 25 Temmuz günü başlamıştı ve Rienzi 150 yıldan beri Bayreuth Wagner Festivali çerçevesinde birinci kere sergilenecekti.

Bayreuth, Wagner’le yaşayan, adeta her şeyi Wagner’e borçlu ve iktisadı onun sayesinde yaşayan bir kasaba.

Festivalin merkezi Wagner’in şahsen planını çizdiği ve inşa ettirdiği Festspielhaus opera binası.

Beni hayretler içinde bırakan olay işte o binada yaşandı.

Wagner sahnesinde bir DJ ve tabanına kadar elektronik müzik

Festival bu yıl 150’nci yılını kutluyor.

Dünyanın opera kültürü bakımından geleneklerine en bağlı yeri burası.

2 Ağustos gecesi işte o opera binasının üstü kapalı ön tarafında bir şov vardı.

Görenler gözlerine inanamadılar.

Çünkü sahnede dünyaca ünlü bir DJ vardı.

DJ Alle Farben sahnedeydi ve çılgınca bir elektronik müzik Wagner duvarlarını yıkıp geçiyordu.

DJ’yi oraya şahsen Wagner’in torunu davet etmişti

Onu buraya şahsen Festival idaresi davet etmişti.

Yani bu idarenin başındaki, Wagner’in torunu Katharina Wagner’di onu şahsen davet eden.

Üstelik şenliğin resmi programına da dahil edilmişti.

Farben saat 20’de sahneye çıktı ve gece saat 01’e kadar çaldı.

2 bine yakın genç insan onu izledi…

Tabii bu, Bayreuth Festivalinin her yıl biraz daha yaşlanan ve sonraki akşam Rienzi’yi dinlemeye hazırlanan klâsik takipçileri için pek beğenilen bir sürpriz olmadı.

Ama şenlik idaresi artık gençleri de Wagner dinlemeye teşvik etmek istiyordu.

Alle Farben’in kırık cenneti ve Odysseus şarkısı

Alle Farben benim sevdiğim bir DJ’dir.

En çok dinlenen şarkısı “Supergirl’dür” fakat ben “She Moves’u” tercih ederim.

Bu müzik Nr 1 FM’de her Pazar yaptığım “Top 20” programımda uzun müddet listede kalmıştı.

Herkesin kendine nazaran yorumlayacağı bir “Kaçış” müziğidir.

“Güneşin hiç doğmadığı uzak bir ülkeden” bahseder.

“Kırık bir cennettir” orası. “Kusurlu bir dünyadır.”

İşte oranın girişinin bir “Tavşan deliği” olduğunu söyler.

Alis Harikalar Diyarında romanındaki üzere bir tavşan deliği yani.

İnsanın bilinmeyen iç dünyasına bir tıp “Odysseus’u” anlatır müzik.

Wagner’in mezarına 2 km uzakta 3 saat elektronik müzik

O gece DJ Alle Farben’in 3 saat boyunca sahnede kaldığı yer, Wagner’in konutunun ve mezarının bulunduğu yere 2 km arada.

25-30 dakikada yürüyerek gidilebiliyor.

O konuttan şenlik binasına giden yola “Wagner rotası” deniyor.

Veya “Wagner Yürüyüşü…”

Wagner’in torunu o gece şenliğin 150 yıllık geleneğinde en dayanıklı ve muhafazakar mevziyi işte bu türlü kendi elleriyle yıktı.

Yapay zekâ dayanaklı “Der Ring” uygulaması ister misiniz

Wagner’in torununun bu yıl yaptığı tek şaşırtan şey bu değildi…

Dedesinin “Der Ring Nibelungen”(Nibelungen Yüzüğü) denilen ve 4 operadan oluşan dev opera serisinin Yapay Zekâ takviyeli bir yapımını yaptırdı.

“DJ-Yapay Zekâ ve Wagner…”

Asıl büyük tartışma DJ’den çok bunun üzerine patladı.

Tabi bunlara bir de Wagner’in o binada oynanmasını yasakladığı “Rienzi’nin” 150 yıl sonra sahneye konmasını eklediğinizde bu yılki büyük değişimi anlayabilirsiniz.

20 Nisan 1939 günü Hitler 50 yaşına girerken yaşanan olay

Çok bahadır bir karardı bu Wagner’in torunu için…

Çünkü “Rienzi’nin” sahnelenmesi, Wagner ailesi üzerinde hala dolaşan Hitler Hayaletinin tekrar konuşulmaya başlaması demekti.

Nitekim daha o gece, Bayreuth kulislerinde Hitler öyküleri yine anlatılmaya başlandı.

Bunların içinde en ilginci 20 Nisan 1939 günü yaşanan bir olaydı.

Bu hiyakeyinin ismi “Rienzi’nin kayıp elyazmaları” idi.

Wagner’in kendi eliyle yazdığı Rienzi partisyonları armağan ediliyor

Hitler 20 Nisan 1939 günü 50 yaşına girdi.

O günü gücünün doruğundaydı ve Polonya’yı işgal ederek İkinci Dünya Savaşı’nı başlatmasına 6 ay vardı.

Etrafındaki hayran Nazi Partisi üyesi kendisine bir doğum günü sürprizi yaptı o gün.

Wagner’in kendi el yazısı ile yazdığı “Rienzi Operasının” yepyeni partisyonlarını Hitler’e armağan etti.

Hitler için çok büyük bir ikramdı.

Hatta hayatında en çok istediği şeydi.

16 yaşında Rienzi’yi birinci dinlediğinde bir zirveye çıkıp nutuk atmıştı

Çünkü Rienzi Operasını birinci sefer, Linz’de şimdi 16-17 yaşlarındayken dinlemişti.

Çocukluk arkadaşı August Kubizek’in anılarında anlattığına nazaran temsil sonrasında Hitler büyük bir heyecan içindeydi ve bir zirveye çıkarak Almanya’nın geleceği hakkında uzun bir konuşma yapmıştı.

Yıllar sonra, 1939’da Bayreuth’da Kubizek bu olayı hatırlattığında Hitler’in şu yanıtı verdiğini de yazdı:

“İşte her şey o saatte başladı….”

Bu el yazmaları Bavyera Kralı II. Ludwig’deydi

Bu el yazmaları Bavyera Kralı II. Ludwig’in koleksiyonunda bulunuyordu.

Daha sonra devlet kurumlarının denetimine geçmişti.

Nazi Almanyası’nın Reichswirtschaftskammer (Reich Ekonomi Odası) bu değer biçilmez el yazmalarını satın aldı ve 20 Nisan 1939’daki 50. doğum gününde Hitler’e yaş günü ikramı olarak sundu.

Hediye sadece Rienzi değildi; Die Feen, Das Liebesverbot, ayrıyeten Ring döngüsünün birinci iki operasının özgün el yazmaları da paketin içindeydi.

Hitler bu operayı niçin bu kadar sevdi

Hitler sebep bunu bu kadar istiyordu diye sorarsanız.

Bunlar Hitler için kolay birer müzik notası değildi.

Rienzi’nin konusu onu alıp götürüyordu.

Operanın kahramanı Cola di Rienzo, halkı arkasına alarak Roma’yı yine büyük yapmaya çalışan karizmatik bir halk önderiydi.

Hitler, bu karakterde kendini görüyordu.

O el yazmalarının izi 30 Nisan 1945 günü kayboldu

Hitler 30 Nisan 1945 günü “Fuhrerbunker” denilen sığınakta intihar etti.

Öldüğü güne kadar bu el yazmalarını bunkerde yanında tuttu. Bir argümana nazaran o gün Berlin düşüp intihar ederken el yazmaları hala yanındaydı.

İntihar sahnesi, o el yazmalarının da son günüydü.

Çünkü o günden sonra Rienzi’nin Wagner’in elinde çıkan el yazması partisyonlarından hiçbir haber alınamadı.

Geriye yalnızca kimi iddialar kaldı.

Bazı tarihçilere nazaran, Führerbunker’in etrafındaki yangınlarda yanmıştı.

Başka kimilerine nazaran ise, Sovyet askerleri tarafından ganimet olarak götürülmüştü.

Peki 3 Ağustos gecesi benim izlediğim Rienzi nasıl sahneye kondu?

Elde kalan kopyalar, piyano indirgemeleri ve erken devir nüshalar kullanılarak tekrar oluşturuldu.

Perde kapanırken Hitler’in hayaleti mi Casper mı daha mutluydu

3 Ağustos gecesi biz Rienzi’yi seyrederken, Hitler’in hayaleti de sahnenin üzerinde dolaşıyordu.

Ama salonda benim üzerimde, Alle Farben’in tavşan deliğinden geçmiş Casper üzere sempatik DJ hayaleti de fink atıyordu.

Peki o gece hangi hayalet hangisini o sahnenin üzerinden kovdu?

Hitler’in hayaletinin o gece perde kapanırken 20 Nisan 1939 günü kadar memnun olduğunu hiç sanmıyorum.

Çünkü sahnede Hitler’in hiç lakin hiç güzeline gitmeyecek bir Rienzi vardı.

Casper’in daha güzeline gidecek bir Rienzi’ydi bu.

Bir halk kahramanının dönüşümünün hikâyesi

Rienzi, 14. yüzyılda geçen bir hikaye…Roma’da yaşamış Cola di Rienzo” isimli bir halk kahramanını anlatır.

Rienzo, kaosa gömülen Roma’da iktidarı ele geçirir ve tertibi yine kurar.

Soylular ona karşı suikast teşebbüsünde bulunur fakat o kurtulur.

Ama işe çok yeterli başlayan Rienzo, sonradan yavaş yavaş gücünü kaybetmeye başlar.

Operanın konusu halkın takviyesi ile iktidara gelen bir önderin vakitle yalnızlaşmasıdır.

Halkın sevgisinin nasıl süratle nefrete dönüşebileceğini anlatır.

Orta Çağ Roması yerine 21’inci yüzyıl dünyası

Ancak 150 yıl sonra birinci kez oynanan Rienzi, Hitler’in hayaletini hiç de memnun edecek bir yorum değildi.

Bir sefer 14. yüzyıldaki olay, 21’inci yüzyıla taşınmıştı.

Orta Çağ Roması yok, 21’inci Yüzyıl dünyası vardı.

Oradaki halk başkanını yerini popülist bir başkan almıştı.

Hikaye 21’inci Yüzyıl popülist siyasetini anlatan distopik, vakit zaman komik bir kıssaya dönüşmüştü.

Demokrasilerin nasıl otoriterleştiğini anlatıyordu.

Rienzi’nin trajik sonu, aslında Hitler’in bunkerdeki halinden farklı değildi.

Herkesin elinde birer akıllı telefon, ana güç sosyal medya

Ama asıl çarpıcı olan yenilik şuydu:

Artık ortada bir halk konsülü yok, sosyal medya vardı.

Bütün oyuncuların, aktörlerin, koro üyelerinin elinde birer akıllı telefon görüyorduk.

Her yer LED ekranlarla doluydu.

DJ, Yapay Zekâ Ring dörtlemesi, sosyal medya, akıllı telefonlar…

Sahne kapanırken bize bıraktığı soru ise şuydu:

Bütün bunlardan yeni bir Hitler mi çıkar…

Yoksa bir demokrasi mi…

Onu bilmem lakin, o gece DJ Alle Farben’in hayaletinin Hitler’in hayaletini kovduğundan eminim.

Açılışta davetlileri karşılayan üç kişi

Bu yıl tıpkı vakitte Wagner ailesinin Festivale vedası üzere bir hava vardı.

Aile şenliğin idaresini artık Bavyera Devletine bırakıyor.

Artık devlet dayanağına muhtaçlık var.

Nitekim bu yılki açılışta davetlileri karşılayan üçlü heyette, Katherina Wagner’in yanında Bayreuth Belediye Başkanı Thomas Ebersberger ve Bavyera Eyalet Başbakanı Markus Söder de vardı.

Eski ve yeni şansölye ile Cem Özdemir yan yana

Almanya’nın eski Başbakanı Angela Merkel de epeydir birinci kez ortaya çıktı.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Kültür Bakanı Wolfram Weimer, Baden-Württemberg Eyalet Başbakanı Cem Özdemir, Thüringen Eyalet Başbakanı Mario Voigt üzere isimler de açılıştaydı.

Bugüne kadar hiç bu kadar coşkulu bir alkış görmedim

10 yıla yakın bir müddettir Bayreuth’a gidiyorum.

Bugüne kadar hiç bir oyunun sonunda bu kadar coşkulu bir alkış görmedim.

Ayrıca bugüne kadar izlediğim her oyundan sonra, arkada 25-30 kişilik yuhalayan bir küme olurdu.

Bu kez onlar da yoktu.

21’inci Yüzyıla taşınan Rienzi, sahiden her şeyi ile harikuladeydi.

Geçen Pazar sormuştum:

Çok rahatsız tahta bir koltuk üzerinde 6 saat izlemeye kıymet mi?

Çok bedelmiş.

Hitler’in kaldığı otelin önünde bir sabah kahvesi

Ertesi sabah, 10 yıldır kaldığım Goldener Anker otelinin önündeki masaya oturdum.

Güneşli hoş bir gündü.

Bir vakitler her yıl davet edildiğim Davos hayatımın modülü olmuştu.

Orada Thomas Mann’ın “Büyülü Dağ” romanını yazdığı odada kalırdım.

Şimdi Bayreuth ve Wagner hayatımın kesimi haline geldi.

Çok hoş operalar izledim bu kasabada.

Eski kitapçıları gezdim.

150 yıl sonra sergilenen Rienzi’yi seyretmek için kaç euro ödedik?

150 yıl sonra sergilenen Rienzi’yi seyretmek benim için bir talihti.

Bu talihi da gazeteci arkadaşım Kai Diekmann’a borçluyum.

Bilet bulmanın çok güç olduğu bu şenliğe 10 yıldır daima birlikte gidiyoruz.

Umuyorum merak etmişsinizdir.

Böyle tarihi bir operayı dinlemenin fiyatı nedir?

Biz üçüncü sırada tam ortada kusursuz bir yerden izledik.

Online biletimin üzerinde 423 Euro yazıyordu.

Yani 23 bin TL…

Bir Taylor Swift konserinde tribün fiyatı diyebilirsiniz.

Veya bir El Clasico maçında VİP olmayan bir koltuk.

Hitler bu otelde kalmış lakin bütün izleri silinmiş

Arkamdaki otele baktım.

Burası bir vakitler Bayreuth’a geldiğinde Hitler’in de kaldığı oteldi.

Ama, o muazzam insanlık cürmünü işleyen adamın bıraktığı utanç sebebiyle, izi otelin her yanından adeta santim santim kazınmış, bir parmak izi bile bırakılmamıştı.

Hitler’in hayaleti bu otelden kovulmuştu fakat Rienzi, o hayaleti yine Bayreuth’a taşıdı.

Neyse ki, DJ Alle Farben, Yapay Zekâ uygulamaları, bugüne taşınan Rienzi, bir ay boyunca o uğursuz hayaleti kentten kovmak için çalışacak.

Odysseus olup tavşan deliğinden süzülmek

3 Ocak gecesi Rienzi’yi seyrederken, başlatılan soruşturma sebebiyle çok üzgündüm.

Ama seyrettiğim oyunun hoşluğu hüznümü biraz olsun unutturdu.

Böyle anlarda sanat ve müzik daima yardımıma koşar.

Benim acil servisimdir o dünya.

Bir espresso ısmarladım. Kulaklığımı taktım. Alle Farben’in “”She Moves’un” koydum.

Odysseus kılığına bürünüp, Tavşan deliğinden süzüldüm…

Ve bu “kusurlu dünyadan”, “kırık bir cennete” doğru uzun sürecek seyahatime başladım…

( ALINTI )