Mahfi Eğilmez yazdı: Son krizde altın ve gümüş fiyatları niye düştü?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Mahfi Eğilmez

Zaman değişir, beşerler değişir, anlayışlar ve algılar değişir. Bu sebeple toplumsal bilimlerdeki teoriler, tezler ve yaklaşımlar değişen şartlara ahenk sağlayamazsa toplumsal gerçekliği açıklamaktan uzak kalır.

Son krizde altın ve gümüş fiyatları niye düştü?

Son yıllara gelinceye kadar dünyanın rastgele bir yerinde savaş, büyük bir doğal afet ya da piyasa krizi çıktığında beşerler varlıklarını korumak için altın ve gibisi değerli metallere yönelir, tasarruflarını bu araçlarda değerlendirirdi. Olumsuz şartlar ortadan kalktığında ise yavaş yavaş yine finansal yatırımlara dönerlerdi.

ABD–İran çatışması başlayınca altın ve gümüş fiyatlarının artması beklenirken tam aksisi oldu ve değerli metal fiyatları düşüşe geçti. Bunun iki temel sebebi var:

Birincisi, savaşın en değerli ekonomik tesirinin petrol ve başka güç fiyatlarındaki artış olacağı düşünüldü. Güç fiyatlarındaki yükselişin enflasyonu artıracağı beklentisi doğdu. Bunun sonucunda faizlerin düşeceği yönündeki beklentiler bilakis döndü. Tahvil faizlerinin yükseleceğini bekleyen yatırımcılar altın ve gümüş üzere değerli metalleri satarak tahvillere yöneldiler.

Bu satışlarda altın ve başka değerli metallerin fiyatlarının son iki yılda neredeyse bir balon oluşturacak ölçüde hızlı yükselmiş olmasının da tesiri vardı. Yatırımcılar bu yükselişin bir noktada düzeltmeye uğrayacağını biliyorlardı. Bu kaygı de satışları hızlandırdı. Altın ve başka değerli metallerdeki satışlar fiyatların düşmesine yol açtı.

İkincisi, savaşla birlikte birçok ülkede finansal yatırımı bulunan yatırımcılar, varlıklarını dolara çevirerek kendi ülkelerine dönmek istediler. Böylelikle önemli bir dolar talebi ortaya çıktı. Merkez bankaları da bu talebi karşılayabilmek için altın satmak zorunda kaldılar. Bu durum piyasada altın arzını artırdı ve fiyatların düşmesine sebep oldu.

Elbette her kriz piyasalar ve enflasyon üzerinde ABD–İran çatışması kadar tesirli olmaz. Hasebiyle ileride yaşanabilecek her krizde kesinlikle altından kaçış yaşanacağını söylemek de hakikat değildir.

İrrasyonel davranışlar yaygınlaşıyor

İrrasyonel davranışlar evvelden daha çok, iktidarda uzun müddet kalabilmek hedefiyle oy peşinde koşan gelişmekte olan ülkelerdeki siyasi iktidarların başvurduğu prosedürlerdi. Günümüzde ise bu irrasyonel kalıpların dünya geneline yayıldığı görülüyor.

Medyada, ABD’nin İran’a geri adım attırmak maksadıyla giriştiği savaşta yaklaşık 75 milyar dolar harcadığı yazıldı. Ayrıyeten İran’ın uğradığı kayıpların giderilmesi ve ülkenin tekrar ayağa kaldırılması hedefiyle 300 milyar dolarlık bir fon oluşturulmasının gündemde olduğu, bu fonun kıymetli bir kısmının Körfez ülkelerinden sağlanmasının planlandığı da öne sürülüyor.

Oysa Hürmüz Boğazı açıkken ve güç akışı devam ederken sistem işliyordu. ABD, önemli maliyetler doğuran bir savaşa girdi. Sonuçta savaş öncesindeki duruma dönülebilmesi için yaklaşık 375 milyar dolarlık bir maliyet ortaya çıkmış oldu. Üstelik bu sayıya İran’ın, İsrail’in ve Körfez ülkelerinin katlandığı maliyetler dâhil değildir.

Böylesine bir irrasyonellik cezasız kaldığı sürece rasyonel davranışların pahası gereğince anlaşılamaz.

Piyasa esnekliği

Eskiden Rusya–Ukrayna ya da ABD–İran savaşı üzere büyük çatışmalar yaşandığında piyasalar sert biçimde düşer ve uzun mühlet toparlanamazdı. Sermaye hareketlerinin hürleşmesi ve finansal kaynakların dünyanın bir ucundan başkasına anında aktarılabilir hale gelmesiyle birlikte bu durum da değişti.

Piyasalar hâlâ birinci anda sert reaksiyon verebiliyor; fakat bu durum artık çok daha kısa sürüyor. Piyasa aktörleri kısa müddette yeni şartları tahlil ederek bu ortamdan nasıl yarar sağlayabileceklerine odaklanıyorlar. “Krizi fırsata çevirmek” kelamı tam da bu durumu anlatıyor. Kaybedenlerin yanında yeni kazananlar ortaya çıkıyor ve piyasalar istikrar arayışına süratle giriyor.

Özetle, globalleşme ve sermaye hareketlerinin hürleşmesi sonrasında piyasalar çok daha esnek bir yapıya dönüştü. Piyasa aktörleri, ortaya çıkan değişimlere kâr maksadıyla süratle ahenk sağlayabiliyor. Bu da krizlerin ekonomik tesirlerinin ve piyasalardaki dalgalanmaların mühletini kısaltıyor.

Sonuç olarak, globalleşme sadece ekonomiyi değil, krizlere verdiğimiz reaksiyonları de değiştirmiş bulunuyor: Dünün kesin doğruları bugün tıpkı formda geçerli olmayabilir.

Bu yazı Mahfi Eğilmez’in şahsî blogundan alınmıştır

( ALINTI )