İSO 500 raporu yayımlandı; Türkiye’nin en büyük sanayi kuruluşları belirli oldu

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

İstanbul Sanayi Odasının (İSO) hazırladığı “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2025” araştırmasına nazaran, Türkiye Petrol Rafinerileri AŞ (TÜPRAŞ), üretimden satışlarda 698 milyar 789 milyon lirayla en büyük sanayi kuruluşu olma unvanını korudu. Araştırmaya nazaran, en büyük 500 sanayi kuruluşunun üretimden satışları geçen yıl 2024’e nazaran yüzde 28 artışla 11 trilyon 118 milyar liraya yükseldi.

“Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2025” araştırmasının sonuçları, İSO Yönetim Kurulu Lideri Erdal Bahçıvan tarafından açıklandı.

Buna nazaran, Türkiye’nin 500 büyük sanayi kuruluşunun üretimden satışları geçen yıl 2024’e nazaran yüzde 28 artışla 11 trilyon 118 milyar liraya çıktı. 2025’te yüzde 25,4 olan yıllık ortalama Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) baz alındığında, üretimden satışların gerçek olarak yüzde 2,1 arttığı görüldü.

Böylece 2022’de yüzde 4,2, 2023’te yüzde 5,2 ve 2024’te yüzde 3,4 olan gerçek düşüş, 2025 yılında ölçülü bir müspet büyümeye döndü. Bununla birlikte, bu hudutlu gerçek artış, satışlardaki zayıf performansın sürdüğüne işaret etti.

Üretimden satışların 50’lik kümelere nazaran dağılımına bakıldığında İSO 500 içinde ölçek yapısının genel olarak korunduğu görüldü. Birinci 10 şirketin İSO 500’deki tartısı, evvelki yıllara nazaran hafif bir düşüş gösterse de yüzde 24,4 ile yüzde 25 bandına yakın seyrini sürdürdü.

İlk 50 kuruluşun hissesi yüzde 48,6, ikinci 50’nin hissesi yüzde 13,4 oldu. Sıralamada 101-150 ortasındaki şirketler üretimden satışlarda yüzde 9,1, 151-200 ortasındakiler yüzde 6,8, 201-500 ortasındakiler ise yüzde 22,1 hisse aldı.

Söz konusu tablo, büyük ölçekli üretimin sanayi içindeki belirleyici yükünü gösterdi. Tıpkı vakitte, İSO 500 kapsamındaki firmalar ortasında ölçek farklarının hala besbelli olduğunu ortaya koydu.

İSO 500’den 104,7 milyar dolarlık ihracat

Türkiye’nin 2025 yılında gerçekleştirdiği 273,3 milyar dolarlık ihracatın 104,7 milyar dolarını İSO 500’deki şirketler yaptı. 2025’te Türkiye’nin genel mal ihracatı yüzde 4,4 artarken, İSO 500’ün ihracat artışının yüzde 8,4 olması dikkati çekti.

Dış rekabet şartlarının giderek zorlaştığı bir periyotta, İSO 500 kuruluşlarının ihracatını daha güçlü bir ivmeyle artırması, Türk endüstrisinin dış pazarlardaki dayanıklılığını ve rekabet gücünü ortaya koydu.

İSO 500’ün Türkiye sanayi ihracatı içindeki hissesi 1,4 puan artışla yüzde 39,7’ye yükselerek yüzde 40 bandındaki düzeyini sürdürdü.

Faaliyet karı yüzde 57,1 artarak 1 trilyon liraya ulaştı

Araştırmaya nazaran, 2025 yılında uygulanan dezenflasyon siyasetleri ve dış pazarlardaki sakinlik, satış gelirleri üzerinde baskı yaratırken yüksek faiz oranları ve artan finansman yükleri, karlılık göstergelerini sınırlamaya devam etti. Buna rağmen, şirketlerin maliyet idaresinde sağladığı izafi muvaffakiyet, karlılığın ölçülü seviyede de olsa korunmasında belirleyici oldu.

Sanayi kuruluşlarının karları, 2024 yılındaki sert düşüşlerin akabinde 2025’te güçlü nominal güzelleşmeler kaydetti. Buna karşın karlılık göstergeleri tarihî ortalamaların gerisinde seyretti.

En büyük 500 sanayi şirketinin faaliyet karı geçen yıl 2024’e nazaran yüzde 57,1 artarak 1 trilyon liraya yükseldi. Buna paralel olarak faaliyet karlılığı oranı da yüzde 6,2’den yüzde 7,7’ye çıktı. Lakin bu oran, 2015-2024 ortalaması olan yüzde 10,4’ün altında kaldı.

Söz konusu şirketlerin vergi öncesi kar ve ziyan toplamı da yüzde 64,7 artışla 441 milyar liraya yükseldi. Vergi öncesi periyot kar ve ziyan toplamının net satışlara oranı ise yüzde 2,6’dan yüzde 3,4’e çıktı.

Faiz, amortisman ve vergi öncesi kar (FAVÖK) toplamı da yüzde 37,5 artarak 1,8 trilyon lira oldu. Bu artış, FAVÖK karlılığı oranını yüzde 12,8’den yüzde 13,9’a çıkardı. Böylelikle kelam konusu oran, 2015-2024 ortalaması olan yüzde 14’e yakın gerçekleşti.

Geçen yıl İSO 500’de karlılık göstergelerinde nominal toparlanma yaşandı. Lakin yüksek finansman maliyetleri, zayıf talep şartları nedeniyle tarihi ortalamaların altında kalan bu göstergeler, sanayi kuruluşlarında karlılığın hala baskı altında olduğunu gösterdi.

Kar ve ziyan eden şirket sayısı değişmedi

Türkiye’nin en büyük 500 sanayi kuruluşu içerisinde 2025’te 348 şirket kar ederken 152 kuruluş ziyan açıkladı. Kelam konusu sayılar bir evvelki araştırmaya nazaran değişmedi.

FAVÖK göstergesinde ise ziyan eden firma sayısı 1 adet azalarak 18’e geriledi ve görece düşük bir sayıda kaldı.

Şirketlerin 2024’te 35 milyar lira civarında olan net kambiyo ziyanı, 2025’te 172 milyar liraya yaklaştı. Böylelikle bir evvelki yıl net satışlara oranla yüzde 0,3 düzeyinde olan kambiyo net ziyanı, 1 puan artarak yüzde 1,3’e çıktı.

Kambiyo ziyanı dışındaki üretim faaliyeti dışı gelir ve masraflardan elde edilen net kar ise 2025’te yüzde 43 artarak 484 milyar liraya yükseldi.

AR-GE harcamaları 79,7 milyar liraya yükseldi

İSO 500’de teknoloji yoğunluklarına nazaran katma paha dağılımı, Türk endüstrisinin nitelikli ve teknoloji odaklı dönüşüm gereksinimini bir defa daha net biçimde ortaya koydu. 2025 yılında yaratılan katma paha içinde en yüksek hissenin yüzde 33 ile düşük ve orta-düşük teknoloji yoğunluklu kesimlere ilişkin olması, endüstrinin üretim gücünü koruduğunu lakin katma pahanın artırılması noktasında istenilen muvaffakiyetin yakalanamadığını gösterdi.

Geçen yıl düşük teknolojili dalların hissesi 1,6 puan azalırken orta-düşük teknolojili bölümlerin hissesi birebir oranda arttı. Orta-yüksek teknolojili endüstriler kümesinin hissesi 0,3 puan gerileyerek yüzde 26,4’e düştü. Yüksek teknoloji yoğunluklu endüstriler kümesinin hissesinin 0,2 puan artışla yüzde 7,6’ya yükselmesi umut verdi.

Orta-yüksek ve yüksek teknoloji yoğunluklu dallarda yer alan firmaların yaratılan katma bedelden aldığı hisse, 2023 yılında yüzde 37,4 ile rekor düzeye ulaştıktan sonra 2024’te yüzde 34,1’e, 2025’te ise yüzde 34’e geriledi.

İSO 500’de AR-GE harcaması yapan kuruluş sayısı 2025’te 8 adet artarak 273’e yükseldi ve 2018’den sonraki en yüksek düzeyine ulaştı. İSO 500’ün AR-GE harcaması yüzde 31,4 artarak 79,7 milyar liraya yükseldi. AR-GE harcamalarının üretimden satışlara oranı da yüzde 0,72 ile bugüne kadar ölçülen en yüksek seviyesine ulaştı.

Çalışan başına ödenen maaş ve fiyatlardaki artış yüzde 42,9’a yükseldi

En büyük 500 sanayi kuruluşunun istihdamı yüzde 2,5 düşüşle 804 bin bireye geriledi. Tam istihkak olarak ödenen brüt maaş ve fiyatların yüzde 39,3 ile enflasyonun üzerinde artarak 1,1 trilyon liraya yükseldiği görüldü.

İstihdamdaki yüzde 2,5 düşüşle değerlendirildiğinde, çalışan başına ödenen maaş ve fiyatlardaki artışın yüzde 42,9’a çıktığı gözlendi.

Halka açık şirket sayısı 91 ile rekor kırdı

İSO 500’de halka açık kuruluş sayısında son yıllarda yaşanan dikkati çeken ivme 2025’te de sürdü. 2022’de 73’e, 2023’te 85’e, 2024’te ise 88’e yükselen halka açık şirket sayısı geçen yıl 3 adet daha artarak 91’e çıktı ve İSO 500 tarihindeki en yüksek düzeyine ulaştı.

Bu gelişme, sanayi şirketlerinin sermaye piyasalarına ilgisinin artması ve finansman yapılarının çeşitlenmesi açısından olumlu bulundu.

Yabancı sermaye hisseli kuruluş sayısı 6 azalışla 118’e geriledi.

Sanayinin bölgesel dağılımında İSO 500’de Anadolu lehine gelişen eğilimin devam ettiği görüldü. 500 büyük şirket ortasında başı 129 üye ile İSO çekerken onu 48 kuruluşla Ankara Sanayi Odası, 43 ile Kocaeli Sanayi Odası, 39 ile Ege Bölgesi Sanayi Odası, 29 ile Gaziantep Sanayi Odası, 23 kuruluşla Bursa Ticaret ve Sanayi Odası, 16 ile Adana Sanayi Odası izledi.

İSO tarafından hazırlanan “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2025” araştırmasına nazaran birinci 10 sanayi kuruluşu şu halde:

( AA )