Faili meçhul dairesi: Yargı yetkisine müdahale mi?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Alican Uludağ

Faili Meçhul Hataları Araştırma Daire Başkanlığının soruşturma evraklarını incelemesi yargı içerisinde tartışma yarattı. HAKSAV Başkanı Mustafa Polat, dairenin anayasal açıdan sıkıntılı olduğunu savunuyor.

Adalet Bakanlığı bünyesinde kurulan Faili Meçhul Cürümleri Araştırma Daire Başkanlığının yürüttüğü faaliyetler, yargı bağımsızlığı ve kuvvetler ayrılığı açısından tartışma yarattı. Yargıçlar ve Savcılar Derneği (HAKSAV) Genel Başkanı Mustafa Polat, dairenin tüzel desteğinin ve fonksiyonunun anayasal açıdan problemli olduğunu belirterek, “Amaç legal olsa da o gayeye giden her yol mübah değildir” dedi.

Adalet Bakanı Akın Gürlek, 23 Nisan’da yaptığı açıklamada Ceza İşleri Genel Müdürlüğü bünyesinde yedi yeni daire başkanlığı kurulduğunu duyurdu. Kurulan üniteler ortasında Faili Meçhul Cürümleri Araştırma Daire Başkanlığının yanı sıra Kamu Tertibi, Dijital Ortam Güvenliği ve Dezenformasyonla Çaba Daire Başkanlığı, Örgütlü, Narkotik ve Ekonomik Kabahatler Daire Başkanlığı, Terör Hataları Daire Başkanlığı ile Terörizmin Finansmanı ve Aklama Cürümleri Daire Başkanlığı da yer aldı.

Gürlek, yeni yapılanmanın emelinin “daha süratli, daha faal ve daha inanç veren bir adalet sistemi inşa etmek” olduğunu söyledi. Bakanlık, Faili Meçhul Hataları Araştırma Daire Başkanlığında tetkik yargıçları de görevlendirdi.

Dosyalar Bakanlık uyumunda mı inceleniyor?

Bakan Gürlek, 9 Haziran’da yaptığı açıklamada iki faili meçhul cinayetin aydınlatıldığını duyurdu. Gürlek, kelam konusu belgelerin “Faili Meçhul Cürümleri Araştırma Daire Başkanlığının koordinesinde” ele alındığını tabir etti.

2020 yılında meydana gelen bir bebek vefatının aydınlatılmasına ait açıklamasında da Gürlek, dairenin geçmiş yıllara ilişkin evrakları titizlikle incelediğini ve Cumhuriyet başsavcılıklarıyla koordineli çalışmalar yürüttüğünü belirtti.

Bu açıklamalar, Adalet Bakanlığı bünyesindeki bir dairenin isimli soruşturma evraklarında etkin rol üstlenip üstlenmediği sorusunu gündeme getirdi. Tartışmanın odağında ise Bakanlık bünyesindeki bir idari ünitenin, savcılıkların yürüttüğü soruşturma süreçlerine hangi yetkiyle dahil olduğu sorusu bulunuyor.

Akın Gürlek: Soruşturma yapmıyoruz

Bakan Gürlek, 5 Mayıs’ta TGRT TV’de yaptığı açıklamada faili meçhul cinayetlere ait 638 evrakın yine inceleneceğini söyledi. Dairenin soruşturma yapma yetkisine sahip olmadığını vurgulayan Gürlek, “Bizim savcılık makamı yerine geçip soruşturma yapma yetkimiz yok. Soruşturma yapma yetkisi yalnızca savcılık makamına ait” dedi.

Ancak Gürlek, savcılıklardaki soruşturma belgelerinin hangi hukuksal yetkiye dayanılarak bakanlık bünyesinde incelendiğine ait detaylı bir açıklama yapmadı.

Mustafa Polat: Anayasal açıdan tartışmalı

150 üyesi bulunan Yargıçlar ve Savcılar Derneği Genel Lideri Mustafa Polat, Adalet Bakanı Gürlek’ten konuya ilişkin 3-4 kere randevu talebinde bulundu. Lakin Gürlek, şimdi talebe olumlu yanıt vermedi. Dernek Başkanı Mustafa Polat, yaptığı açıklamada, Faili Meçhul Hataları Araştırma Daire Başkanlığının varlığının hukuken tartışmalı olduğunu savundu.

Anayasa’nın 138’inci unsurundaki “Hiçbir organ, makam, merci yahut kişi; yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve yargıçlara buyruk ve talimat veremez, tavsiye ve telkinde bulunamaz” kararını hatırlatan Polat, dairenin soruşturma süreçlerine tesirinin göz arkası edilemeyeceğini söyledi.

Polat, “Burada, ‘Daire yalnızca soruşturma kademesindeki belgeleri inceliyor’ halinde bir savunma yapılabilir. Lakin dairenin ‘Burada cürüm var’ diyerek yönlendirdiği ve dava açılan evraklarda Bakanlık direkt davanın bir tarafı pozisyonuna gelecektir. Mevcut Adalet Bakanı da hâkim ve savcıları atayan HSK’nın lideridir. Bu tarafıyla kelam konusu dairenin kurulmasını hukuken sağlıklı bulmuyorum” dedi.

“Usul temelden evvel gelir”

Bir hukuk devletinde faili meçhul evrakların ortaya çıkmaması gerektiğini belirten Polat, buna karşın tahlilin yeniden soruşturmayı yürüten Cumhuriyet savcılıkları tarafından üretilmesi gerektiğini savundu.

Polat, “Amaç yasal da olsa o maksada giden her yol mübah değildir. Yordam asıldan evvel gelir. Yordam yanlış ise emel da legalliğini kaybeder” sözlerini kullandı.

Bakanlık bünyesinde özel bir daire kurmak yerine genel bir düzenlemeyle tüm faili meçhul evrakların yapay zekâ takviyeli yollarla yine incelenebileceğini kaydeden Polat, bu yaklaşımın hem bürokrasiyi azaltacağını hem de kuvvetler ayrılığı unsuruna daha uygun olacağını savundu.

Polat, “Kurulan daire bir muvaffakiyet kıssası değil, aslında varlığı bile bir başarısızlık kıssasıdır. Bu türlü daireler kurmak yerine, daha soruşturma evresindeyken faillerin meçhul kalmasını sıfıra indirecek formüller geliştirmek gerekir” değerlendirmesinde bulundu.

Anayasa ve yasalar ne diyor?

Anayasa’nın 9’uncu unsuruna nazaran yargı yetkisi, Türk Milleti ismine bağımsız ve tarafsız mahkemeler tarafından kullanılıyor. Anayasa’nın 138’inci hususu ise yargıçların bağımsızlığını teminat altına alarak hiçbir organ, makam yahut kişinin yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve yargıçlara buyruk ve talimat veremeyeceğini karara bağlıyor.

2802 sayılı Yargıçlar ve Savcılar Kanunu’nun 4’üncü unsurunda de yargıçların bağımsızlığı vurgulanırken, 5’inci hususta hâkim ve savcıların sırf idari vazifeleri tarafından Adalet Bakanlığı’na bağlı oldukları belirtiliyor. Aynı maddede, “Adalet Bakanı, yargı yetkisinin kullanılmasına ait misyonlar hariç olmak üzere hâkim ve savcılar üzerinde nezaret hakkını haizdir” kararı yer alıyor.

Bu düzenlemeler nedeniyle hukuk çevrelerinde, Adalet Bakanlığı bünyesinde kurulan ve soruşturma belgelerini inceleyen bir ünitenin vazife alanının anayasal sonları aşıp aşmadığı sorusu tartışılmaya devam ediyor.

( DW )