Sigara kullanımı, obezite ve hareketsizlik kadar önemli vefat riski taşıyor: ‘Yalnızlık salgını’ nedir?

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Dünyanın bilimsel literatürde ‘Yalnızlık Salgını’ (Loneliness Epidemic) olarak tanımlanan, sessiz lakin tesiri çok derin bir salgınla karşı karşıya olduğunu belirten Doç. Dr. Berke Kırıkkanat, “Araştırmalar, 18–25 yaş kümesinde yalnızlık oranlarının kimi ülkelerde yüzde 60’a ulaştığını gösteriyor. Bu, ‘kimsem yok’ yalnızlığı değil; kalabalıklar içinde hissedilen anlaşılamama ve duygusal güvencesizlik” dedi. Doç. Dr. Oğuzhan Zahmacıoğlu da, yalnızlığın klinik tesirlerinin artık görmezden gelinemeyecek seviyede olduğunu söz etti

Dünya Sıhhat Örgütü’ne nazaran bugün dünya genelinde her altı şahıstan biri kronik yalnızlık yaşıyor. Uzmanlar, yalnızlığın sigara kullanımı, obezite ve hareketsizlik kadar önemli bir vefat riski taşıdığı konusunda uyarıyor. Dünya Sıhhat Örgütü’nün 2025 tarihli raporuna nazaran yalnızlık ve toplumsal izolasyon, dünya genelinde yılda yaklaşık 871 bin mevte neden oluyor.

“Kalp hastalıkları, diyabet, demans ve erken vefat riskini önemli biçimde artırıyor”

Ruh Sıhhati ve Hastalıkları Anabilim Kısmı Lideri Doç. Dr. Oğuzhan Zahmacıoğlu, yalnızlığın klinik tesirlerinin artık görmezden gelinemeyecek seviyede olduğunu tabir ederek şunları söyledi: “Son iki yılda yayımlanan geniş kapsamlı bilimsel araştırmalar, yalnızlığın sadece ruhsal bir durum olmadığını açıkça gösteriyor. Kalp hastalıkları, diyabet, demans ve erken mevt riskini önemli biçimde artırıyor. Yalnızlık beyinde daima bir tehdit algısı yaratıyor; kortizol yükseliyor, bağışıklık sistemi baskılanıyor ve beden uzun vadeli bir gerilim hali içinde kalıyor. 2025–2026 devrinde yayımlanan bilimsel araştırmalara nazaran yalnız bireylerde demans riski yaklaşık yüzde 50, kalp hastalığı riski yüzde 29, inme riski yüzde 32 oranında artıyor. Erken mevt riski de yalnız yaşayan ve kendini yalnız hisseden bireylerde besbelli biçimde yükseliyor.”

“Kalabalıklar içinde hissedilen anlaşılamama ve duygusal güvencesizlik”

Yalnızlık denince akla çoklukla yaşlılar gelse de son datalar asıl risk kümesinin gençler olduğunu gösteriyor. Psikoloji Kısmı Lideri Doç. Dr. Berke Kırıkkanat, bu tabloyu ‘Modern Yalnızlık Paradoksu’ olarak tanımlıyor. Doç. Dr. Kırıkkanat, “Gençler sürekli çevrim içi, daima temasta. Ancak bu temaslar derinlik taşımıyor. Araştırmalar, 18–25 yaş kümesinde yalnızlık oranlarının kimi ülkelerde yüzde 60’a ulaştığını gösteriyor. Bu, ‘kimsem yok’ yalnızlığı değil; kalabalıklar içinde hissedilen anlaşılamama ve duygusal güvencesizlik. Toplumsal medyanın ağır kullanımı ve yüz yüze temasın azalması üzere nedenler, bu hissin gençler ortasında daha da derinleşmesine yol açıyor.”

TÜİK’in 2026 bilgilerine nazaran, tek kişilik hane sayısı 5,5 milyonu aşmış durumda. Son on yılda yalnız yaşayanların sayısındaki artış yüzde 60’ın üzerinde. En yüksek oranlar İstanbul, Ankara ve İzmir üzere büyük kentlerde görülüyor.

Zahmacıoğlu bu artışın, toplumsal dönüşümün kaçınılmaz bir sonucu olduğunu belirterek şöyle konuştu: “Bireyselleşme toplumsal bağları zayıflatıyor. Yalnızlık artık istisna değil, gündelik hayatın bir kesimi haline geliyor.”

Yapay zeka ve toplumsal medya

2025 ve 2026 yıllarında yalnızlıkla uğraşta yapay zeka takviyeli sohbet uygulamaları ve dijital yoldaşlar süratle yaygınlaştı. Kimi çalışmalar bu araçların kısa vadede yalnızlık hissini azalttığını gösterse de, uzmanlar temkinli.

Kırıkkanat şu sözlerle ihtarda bulundu:

“Yapay zeka şahsa ‘duyulma’ hissi verebiliyor. Lakin bu, gerçek alakaların yerini tutmuyor. Çok kullanımda toplumsal hünerler körelebiliyor ve kişi gerçek hayattan daha da kopabiliyor. Toplumsal medya ise insanları birbirine bağlamak yerine birden fazla vakit karşılaştırma, yetersizlik ve dışlanmışlık hissini besliyor.”

“Bir karakter kusuru değil, çağdaş hayatın ürettiği yapısal bir sorun”

Dünya Sıhhat Örgütü ve OECD raporları, yalnızlıkla gayretin sadece ferdî terapi ya da ferdî eforla çözülemeyeceğini ortaya koyuyor. Uzmanlara nazaran sorun, bireylerin değil, çağdaş ömrün yapısında yatıyor. Bu nedenle tahlilin sıhhat sistemlerinden kent planlamasına, eğitim siyasetlerinden toplumsal yaşama kadar geniş bir toplumsal çerçevede ele alınması gerekiyor.

Son yıllarda kimi ülkelerde hayata geçirilen ‘sosyal reçeteleme’ modelleri bu yaklaşımın somut örnekleri ortasında yer alıyor. Bu modeller, bireyleri topluluk aktifliklerine ve toplumsal alanlara yönlendirerek yalnızlık hissini azaltmayı hedefliyor. Birinci sonuçlar umut verici olsa da, bu adımların kalıcı ve yaygın hale getirilmesinin kritik olduğu vurgulanıyor.

Doç. Dr. Zahmacıoğlu, yalnızlığın yapısal boyutuna dikkat çekerek, “Yalnızlık bir karakter kusuru değil, çağdaş ömrün ürettiği yapısal bir sorun” dedi.

Doç. Dr. Kırıkkanat toplum olarak daha fazla ilişkiye değil, daha fazla manalı bağa gereksinimimiz olduğunu lisana getirdi. (DHA)