Ertuğrul Özkök: 2000 yıl kapalı odanın kapısı açılınca dışarı çıkan şahane bayan

Geçen cuma günü karşıma o denli bir bayan çıktı ki…

Size de anlatmadan kesinlikle duramam…

Şimdi 12 Haziran 2026 günü saat 15’e dönüyorum.

Roma’nın en sembol yeri Kolezyum ’da bir stant açılışı var.

Kürsüde iki ülkenin bakanları konuşuyor…

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy ve İtalya Kültür Bakanı Alessandro Giuli yan yana.

Yanlarında Troya ile ilgili tanıdık bir simayı görüyoruz.

Prof. Rüstem Aslan.

18 Mart Üniversitesi öğretim üyesi ve Troya Hafriyat Heyeti Lideri.

Belli ki burada değişik bir olay var.

Gladyatörlerin savaş yerinde bir öbür savaş

Bir vakitler gladyatörlerin savaştığı ihtişamlı Kolezyum’ da artık dünya tarihinin en büyük savaş öyküsünün devamını izliyoruz.

Bir stant açılıyor.

Adı:

“Troya ve Roma; Antik Akdeniz’in Mitleri, Efsaneleri ve Hikâyeleri…”

İki bakanın açtığı stant, kutsal kitaplar dışında, bütün insanlık tarihinin tahminen de en büyük kıssasını anlatıyor.

O öykü bugünün Anadolu topraklarında geçiyor.

Kolezyum’da Türkiye’de 19 müzeden 221 eser

Bu stant için Türkiye’den 19 müzeden 221 eser getirilmiş.

Sergiyi şimdi gezmedim fakat bir Troya kıssası tutkunu ve amatör arkeoloji meraklısı olarak çıkan bütün haberleri okudum.

Kültür Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, danışmanı Tayfun Topal ve Prof. Aslan’la konuştum. Fotoğraflara bakarken Prof. Aslan, “Bugüne kadar yurt dışında 15’e yakın standın açılışında misyon aldım. Bu kadar heyecan verici bir stant görmedim” diyor.

Fırsat bulup gidebilirsem, sergiyi gezdikten sonra yazacaktım bu yazıyı.

Ancak bakandan fotoğraflarını istedim.

İşte o fotoğraflara bakarken, bir heykelin önünde zınk diye çakılıp kaldım.

Bugüne kadar gördüğüm en hoş ve çağdaş bayan heykeli

Dünyada bugüne kadar gördüğüm en hoş bayan heykeli diyebilirim.

Güzelliği vücut estetiğinin altın dengelerinden falan gelmiyordu.

Tabiliği ve bugün benim için bayan estetiğinin çağdaş ölçülerine yakınlığıydı.

Troya Müzesi’nde 2 sefer ıskalamışım

Troya Müzesi’ni bugüne kadar iki kere gezdim.

Orada sergileniyormuş lakin hayrettir iki ziyaretimde de fark etmedim.

Hatta Troya Müzesi’nde, bu öykünün temelindeki Helen’in ne heykeli ne tasviri var diye yazı da yazdım.

İşte o merakla bu heykelin peşine düştüm.

Arkasından fevkalade bir Troya kıssası daha çıktı.

Sergiyi bekleyemedim, çabucak yazmaya karar verdim.

67 yıl evvel bir çimento fabrikası

Heykelin kıssası 1959 yılında başlıyor.

O yıl Çanakkale’deki çimento fabrikasının yerinde bir su deposu inşa edilmesine karar veriliyor.

İşçiler toprağı kazarlarken birden antik birtakım kalıntılara rastlıyorlar. Durum çabucak yetkililere bildiriliyor.

İstanbul Arkeoloji Müzesi’nden arkeolog Rüstem Duyuran bölgeye gönderiliyor.

Bölgeye gelen arkeologları bir sürpriz bekliyor.

Yukarda hiç belirti yok lakin aşağıda

İnşaat yapılacak yerde o denli altında kalıntı bulunduğunu gösterecek, yani bir tümülüs belirtisi hiç yok.

Ancak emekçiler nitekim birtakım arkeolojik kalıntılar bulmuştur.

Duyuran ve grubu çabucak kazılara başlıyor.

Kısa mühlet sonra kendilerini hayretler içinde bırakın bir şeyle karşılaşıyorlar.

Karşılarında koridora benzeyen uzun bir yol vardır.

Koridor üzere yolun ucundaki 2000 yıldır kapalı bâtın kapı

Ancak yolun sonunda toprakla kaplı duvar üzere bir şey görünmektedir.

Orayı da kazdıklarında karşılarına bir kapı çıkar…

İlk değerlendirmelerde kendilerini şaşırtan bir şeyi anlarlar.

Bu kapı 2000 yıldır kapalıdır.

Ve 2000 yıldan beri, sadık bir muhafız üzere, gerisindeki büyük bir sırrı saklamıştır.

Aralık 1959’da başlayan hafriyat yaklaşık üç hafta sürer.

Kazılar sırasında mezar odasına ulaşılır…

Karşılarına çıkan ve anında hafriyat envanterine geçen buluntular şunlardır:

Mezarın içinde yaklaşık 470 eser vardır.

Kumtaşından yapılmış üç cenaze yatağı; çok sayıda gömü, altın takılar, ahşap mobilyalar, ipek kumaş modülleri; heykelcikler, müzik aletleri…

İçerde çok sayıda beşere ilişkin kemik vardır.

“Burası resmen Tutankamon mezarı”

İlk değerlendirmelerde artık şunu anlamışlardır.

Burası çok güçlü bir ailenin mezar odasıdır…

Buldukları şeylere bakan bir arkeolog o gün farklı bir benzetme yapar:

“Tutankamon Mezarı gibi…”

Bu benzetme günümüze kadar gelecektir.

2000 yıl kapalı kapı açılınca ortaya çıkan şahane kadın

2000 yıl kapalı kalan kapının akabinde ortaya çıkan bu “Tutankamon Mezar” bugün dünya arkeoloji kültüründe “Dardanos Kümülüsü” olarak biliniyor.

Sergi fotoğraflarında dikkatimi çeken o heykel işte bu hafriyatta mezar odasında bulundu.

Troya öyküsünün devamı da bu mezarın 2000 yıl boyunca koruduğu sırları bu bölgede gizli.

Troas: Homeros’un anlattığı yerler

Heykeli anlatacağım lakin evvel bu bölge hakkında biraz bilgi vereyim.

Arkeolojide bu bölgenin ismi “Troas…”

Troas (Troad), Kuzeybatı Anadolu’da, bugünkü Çanakkale Yarımadası’nın Asya yakasında yer alan tarihî bölgenin ismi.

Adını Troya kentinden alıyor.

Bir bakıma Homeros’un anlattığı Troya Savaşı’nın geçtiği coğrafyanın tamamına “Troas” deniyor

Çıplak Knidos Afroditi’ nin doğumu

Heykel arkeoloji kayıtlarına “Knidos Afroditesi” olarak geçmiş.

“Knidos Afroditi” kavramı MÖ 4’üncü Yüzyıldan geliyor.

Praxiteles tarafından yapılan ve Antik Yunan’da birinci çıplak Afrodit olarak bilinen bayan Knidos’ta doğdu.

O heykel kayıp.

Dardanos’ta bulunan onun taklidi yahut kopyası.

Modern bayanın “s” kıvrımının doğuşu

Bu heykeller daha çok onun Roma’da yapılan replikaları yahut taklitleri…

Kadın çıplaklığını idealize eden sanat anlayışının da başlangıcı sayılıyor.

Bana nazaran “Modern bayanın doğuşu” da denilebilir.

Kadın vücudunun “S” kıvrımını anlatıyor.

Bence çağdaş “Nü” fotoğrafçılığının da doğuşudur.

İdeal hoşluk artı tanrısal çekingenlik

Ve şu ilahi bir terkibi söz ediyor.

“İdeal hoşluk artı tanrısal çekingenlik…”

Hayatımda çok sayıda Afrodit heykeli yahut gibisi gördüm.

Üzerinde belgisiz yarı bir tül gömlek var.

Altı büsbütün çıplak.

Erotizmin tanım edilebilen bütün ögeleri var.

Hocam ben bu heykeli nasıl oldu da görmedim?

Ama hiçbiri beni bu kadar etkilemedi.

Dün Prof. Rüstem Aslan’ı Roma dönüşü tam uçağa binerken buldum ve sordum.

“Hocam ben bu heykeli Troya Müzesi’nde niçin fark edemedim?”

“Biz birlikte gezdik sizinle müzeyi ancak bu alt kattaydı ve nispeten karanlık bir yerdeydi. Bir de çok küçük bir heykeldi” dedi.

Bana Ron Mueck’in minik insan bedellerini hatırlattı

Boyu 15-20 santimmiş…

Birden gömünün önüne dev heykeller yapan Ron Mueck’in çok küçük insan heykelleri geldi.

Paris’te bir stantta kendi kendime sormuştum.

5-6 metrelik dev insan vücutları mi ürkütücüdür? Yoksa minikten bile küçük beşerler mı?

O gün bana minik heykeller ürkütücü gelmişti.

Oysa bu Afrodit’i hayranlıkla seyrediyorum…

Beden ölçüleri harika.

Bugüne kadar gördüğüm en gerçekçi ve en hoş bayan vücudu.

Peki kolundaki yılan ne diyor?

Büyük ihtimalle sıradan bir tapınak buluntusu değil, Çanakkale Boğazı’na hâkim varlıklı bir Troas aristokrat ailesinin mezarına konmuş cenaze armağanlarından biri.

Ancak 2000 yıl kapalı kaldığı mezardan çıkıp gelen bu bayan insanın başını karıştırıyor.

Daha birinci bakışta gözünüz bir detaya takılıyor.

Vücuduna dolanmış yılan figürleri var.

Sol uyluğunda bariz bir yılan görülüyor. Kollarında da yılan biçimli süslemeler var.

Ayrıca yanında yılanın sarıldığı bir takviye ögesi bulunuyor.

Bu yılanlı bayan kim Afrodit mi Hygieia mı?

Yılan, Antik Yunan ve Roma dünyasında bilhassa sıhhat ve şifa ilahlarıyla bağlıdır.

İnsan ister istemez soruyor:

Acaba bu, Hygieia ya da onun mahallî bir yorumu olarak mı yapılmış?

Bir yandan da klasik Hygieia tasvirlerinden farklı…

Yüz tipi ve beden oranları kısmen Knidos Aphroditesi geleneğini hatırlatıryor.

Yoksa bu iki harika bayan efsanesini bir vücutta toplamayı dilek eden bir sanatkarın dimağının yarattığı hayal bayan mı?

Bu sergiyi okurken aklıma tekrar o köprü geliyor

Gerçekten bu yazın en hoş ve çarpıcı kültürel işlerinden biri olmuş.

Ama stantla ilgili haberleri okurken içimdeki bir soru tekrar depreşti.

Aklıma yeniden Çanakkale Boğazı üzerindeki o muazzam köprü geldi.

Kim bilir kaç defa yazdım, lakin hayatımın sonuna kadar yazmaya devam edeceğim.

Arkadaş o köprünün ismi Troya olmalıydı

O köprünün ismi yanlış.

Adı muhakkak “Troya Köprüsü olmalıydı…”

Bütün dünyaca kıssası en çok bilinen marka bu ve bizim topraklarımızda.

Gidin dünyada birine sorun Çanakkale Köprüsü nerede diye?

Ama Troya köprüsü deseydiniz şu an bütün dünya biliyor olacaktı.

Hiç düşündünüz mü bugüne kadar kaç Troya sineması yapıldı?

Benim bildiğim direkt Troya’yı anlatan 10’a yakın sinema var. Yan kıssalar + TV + küçük dizi + animasyon 20’nin üzerinde uyarlama biliyorum.

Ya Troya üzerine kaç kitap yazıldı?

Bu kıssa 2 bin 700 yıldır durmadan anlatılıyor ve matbaa bulunduğundan beri durmadan basılıyor.

Sadece İngilizce ve Avrupa literatüründe: Truva Savaşı’nı anlatan yüzlerce roman; Arkeoloji ve tarih üzerine binlerce akademik kitap var. Dünya çapında Troya/Truva Savaşı üzerine: en az 5 bin kitap basıldığını varsayım edebiliriz.

Ana tema ya da “bölüm” olarak geçen eserler dahil edilirse bu sayı on binleri aşar…

Topraklarımızda bu türlü bir ebedi öykü varsa…

Bunun üzerine müzeler kurmuşsak…

Roma imparatorluğunun merkezinde, Kolezyum denen efsane yapıda bu türlü stantlar açıyorsak;

Bu harika mirası ve kıssayı daha kaç yıl bâtın tutmaya çalışacağız…

( ALINTI )