COP28: Türkiye rekor sayıda temsilciyle katıldığı dorukta istediğini elde etti mi?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye, bu yıl Dubai’de düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Konferansı’na (COP 28) binin üstünde rekor sayıda temsilciyle katıldı. Kırılgan ülkeler statüsünde değerlendirilmeyi talep eden Türkiye, iklim değişikliğinin yıkıcı tesirlerine en fazla maruz kalan ülkelerden biri olduğunu savunuyor.

Türkiye COP28’de ortalarında İklim Kulübü ve Güçlü Besin Sistemleri’nin olduğu dokuz teşebbüse katıldığını açıkladı.

Ancak Türkiye COP28’in en değerli gündem hususlarından olan fosil yakıtlardan çıkış konusuna birinci günden karşı çıktı.

Yenilenebilir güç kapasitesinin 2030 yılına kadar üç katına çıkarılmasını taahhüt eden 100’den fazla ülke ortasında da yer almadı.

En değerli önceliklerinden birini “Kayıp ve Ziyan Fonu’ndan yararlanmak olarak açıklayan Türkiye, bu fonun verildiği kırılgan ülkeler ortasında kıymetlendirilebilir mi?

Türkiye COP28’de hangi teşebbüslere katıldı?

İklim Değişikliği Başkanlığı Türkiye’nin COP28’de dokuz teşebbüse katıldığını açıkladı.

Bu kulüplerle ilgili birtakım temel bilgileri derledik:

İklim Kulübü: Geçen sene düzenlenen G7 Doruğunda Almanya’nın öncülüğünde kurulan İklim Kulübü, COP28’de birinci sefer toplandı. Kulübün gayesi sanayilerin karbonsuzlaşması. Bunun genel manası ekonomik büyümeyi büyük ölçüde fosil yakıtlardan arındırmak, bir diğer deyişle; endüstriyel süreçleri, global ısınmaya sebep olan gazların salımını en aza indirir biçimde devam ettirmek.

Kritik Ham Hususlar Kulübü: AB’nin öncülük ettiği kulüp güç dönüşümde gitgide kritik hale gelecek ham unsurların inançlı ve sürdürülebilir tedariğine odaklanıyor.

Dayanıklı Besin Sistemleri, Sürdürülebilir Tarım ve İklim Aksiyonuna ait Buyrukluk Deklarasyonu: 130’dan fazla ülkenin katıldığı deklarasyon tarım işletmelerinin kırılganlığını azaltırken besin güvenliğinin sağlanması, tarımda ve besin sistemlerinde su kullanımının güzelleştirilmesi üzere maksatlar içeriyor. Buna rağmen COP28’den besin sistemlerinin geleceğini teminat altına alacak somut bir sonuç alınamadı.

Buzul Dostları Grubu

Beton ve Çimentoda Atılım: Kanada ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) ortak liderliğindeki teşebbüs dünya çapında karbon ayak izi en yüksek sanayilerden biri olan çimentonun karbonsuzlaşması konusunda ortak hareket edilmesini vaat ediyor. COP26’da başlayan Atılım teşebbüsü bugüne kadar güç, karayolu ulaşımı, çelik, hidrojen ve tarımı kapsamıştı. Bu yıl teşebbüse binalar, çimento ve beton dahil oldu. Teşebbüs böylece global salımların yüzde 60’ından sorumlu kesimleri kapsadığını açıklıyor.

İklim İçin Mangrov İttifakı: BAE’nin öncülüğünde kurulan ittifakın önderi mangrov ormanlarının en fazla risk altında olduğu ülkelerden biri olan Endonezya. Endonezya’da 2030 yılına kadar 15 milyon hektar ormanın restore edilmesi ve korunması öne çıkarılan planlar ortasındaydı.

COP28’de Eğitim ve İklim Değişikliği Ortak Gündemi Bildirgesi: İklim değişikliğinin çocukları orantısız biçimde etkilediğini kabul eden ülkeler, iklim riski odaklı ulusal eğitim stratejileri, sağlam eğitim sistemleri ve iklim fonlarıyla bu alana yatırımlarını geliştirmeyi taahhüt etti.

İklim ve Sıhhat Deklarasyonu: Sıhhat ve iklim değişikliği ortasındaki ilişkileri ortaya koymak emeliyle, sıhhat sistemlerinin dönüştürülmesi, sıhhatin çevresel belirleyicilerinin ele alınması ve toplulukların ve savunmasız nüfusların korunmasının sağlanmasına vurgu yapan hem azaltım hem de ahenk programları için 1 milyar ABD doları fiyatında fon sağlandığı görüldü.

İklim Aksiyonu İçin Yüksek Maksatlı Çok Seviyeli Paydaşlıklar Koalisyonu (CHAMP): Ülkeler, Ulusal Katkı Beyanları, (NDC’ler), Ulusal Adaptasyon Planları (NAP’ler), Ulusal Biyoçeşitlilik Stratejileri ve Hareket Planları (NBSAP’ler) ve Uzun Vadeli Düşük Emisyon Kalkınma Stratejileri (LT-LEDS) dahil iklim stratejilerinin planlanması, finansmanı, uygulanması ve izlenmesini taahhüt ediyor.

‘Türkiye bir fosil yakıt değil yenilenebilir güç ülkesi’

Türkiye’nin katıldığı teşebbüsler iklim değişikliğine ahenk ve azaltım üzere mevzularda birtakım kıymetli meselelere odaklanıyor.

Buna rağmen Türkiye fosil yakıtlarla ilgili kimi kilit teşebbüslerde yer almadı. 118 ülkenin imzacı olduğu Yenilenebilir Güç ve Güç Verimliliği Üzerine Global Taahhüt’ü Suudi Arabistan, Rusya ve Irak’ın yanında Türkiye de desteklemedi.

Bu taahhüt global yenilenebilir güç kapasitesini 2030’a kadar üç katına, güç verimliliğini ise iki katına çıkarmayı hedefliyor.

COP28’e katılan ve Dubai’den BBC Türkçe’nin sorularını yanıtlayan Sabancı Üniversitesi İstanbul Siyasetler Merkezi’nde (İPM) İklim Çalışmaları Koordinatörü Ümit Şahin, bunun “doğru bir politika” olmadığını söylüyor.

Şahin, Türkiye’nin “enerji siyasetlerini ve fosil yakıtlara bağımlılığını münasebet göstererek, fosil yakıtlardan kademeli çıkış konusunda olumsuz konum aldığını belirtiyor ve şöyle devam ediyor:

“Bu da hakikat bir siyaset değil zira çıkışı savunan ülkelerin de birden fazla bu yakıtlara bağımlı lakin bu, 30 yıllık kademeli bir çıkış ve 2053 net sıfır maksadı bunu gerektiriyor.

“Türkiye bir fosil yakıt ülkesi değil, ithalatçı ve cari açığının kıymetli bir kısmını güç ithalatı oluşturuyor. Bilakis bir yenilenebilir güç ülkesi ve fosil yakıtlardan çıkış aslında Türkiye’nin lehine; gücünü güçlendirecek bir karar. Bu mevzuda Avrupa Birliği ve kırılgan ülkelerle birlikte durum almalıydık.”

Türkiye ‘kırılgan’ ülkelerden biri mi?

COP28 Çarşamba sabahı fosil yakıtlardan birinci defa bahseden bir mutabakat metniyle sona erdi.

Türkiye’nin öncelikli gündemiyse Kayıp ve Ziyan Fonu’ydu.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Mehmet Özhaseki, Dubai’de yaptığı açıklamalarda Türkiye’nin COP28’de Kayıp ve Ziyan Fonu’ndan yararlanabilmesi için büyük uğraş verdiklerini lisana getirmiş ve şunları söylemişti:

“Yeşil İklim Fonu’na erişebilmek ismine da birtakım müracaatlarımız var. Sonra da Kayıp ve Ziyan Fonu’ndan en fazla istifade etmek için büyük çaba veriyoruz.”

Buna münasebet olaraksa Türkiye, bir Akdeniz ülkesi olarak iklim değişikliğinin tesirlerine karşı kırılgan pozisyonda olduğunu savunuyor.

BM’ye nazaran Akdeniz Bölgesi global ortalamadan yüzde 20 daha fazla ısınıyor.

Peki Türkiye sahiden “kırılgan” ülkelerden biri mi?

Ümit Şahin bu soruya “kırılganı nasıl tanımladığınıza nazaran karşılık değişir” karşılığını veriyor ve ekliyor:

“Türkiye de Akdeniz ülkeleri manasında bence kırılgan lakin başka kırılgan ülkelere nazaran üst-orta gelir ülkesi olduğu düşünüldüğünde o kadar kırılgan olmadığı söylenebilir”.

Kırılgan olarak tanımlanan en az gelişmiş ülkeler ve küçük ada ülkeleri, iklim değişikliğinin tesirlerinden orantısız biçimde etkileniyorlar.

Bu ülkeler birebir vakitte global salımlarda en az hisse sahibi olanlar ortasında. Fon ülkelerin kayıp ve ziyanlarının tazmini için veriliyor.

Türkiye bugün en çok sera gazı salımı yapan ülkeler sıralamasında birinci 20’de yer alıyor.

Tarihsel sorumluluğu güçlü ülkeler kadar yüksek olmasa da kırılgan ülkeler kadar düşük değil.