07 Ekim 2020 Çarşamba
DİĞER YAZARLARIMIZ
Mahfi Eğilmez: Balon mu, gelir uyumsuzluğu mu?
News
Mahfi Eğilmez
Balonlar ve Fiyat Kopuşları
Bazı devirlerde fiyatlar ekonomik temellerden kopar ve yükseliş kendi kendini besleyen bir sürece dönüşür. Buna iktisatta “balon” denir. Beklentiler fiyatları artırır; artan fiyatlar da beklentileri güçlendirir.
Bu süreç kalıcı değildir. Bir noktada fiyatların gerçek kıymetlerden uzaklaştığı anlaşılır, talep zayıflar ve ya sert bir düzeltme ya da uzun bir sakinlik başlar. Buna “balonun patlaması” denir.
Balonlar sırf finansal varlıklarda değil, konut piyasasında ve hatta günlük mal ve hizmet fiyatlarında da görülebilir.
Bugün Türkiye açısından temel soru şudur: Konut ve hizmet fiyatlarındaki artış bir balon mu, yoksa farklı bir fiyatlama dinamiği mi?
İspanya: Klasik Balon Örneği
2000’li yıllarda İspanya’da düşük faizler, kolay kredi erişimi ve daima artış beklentisi konut talebini süratle artırdı. İnşaat dalı büyüdü, lakin arz kısa müddette gerçek gereksinimin üzerine çıktı.
2008 global krizinin akabinde sistem çöktü; konut fiyatları geriledi, projeler yarım kaldı ve işsizlik süratle yükseldi. Bu örnek, kredi genişlemesi ve beklenti kaynaklı balonların ne kadar sert sonuçlar doğurabileceğini gösterir.
Yunanistan: Arz Eksikliği ve Dış Talep
Yunanistan’da ise tablo farklıydı. Kriz sonrası inşaat arzı zayıfladı. Buna karşılık turizm ve yabancı talep bilhassa büyük kentlerde fiyatları üst çekti.
Burada sorun çok arz değil, yetersiz arz ve dış talep kaynaklı dengesizliktir. Bu nedenle fiyat artışları klasik bir balondan çok farklı bir yapıya işaret eder.
Türkiye: Balon mu, Uyumsuzluk mu?
Türkiye’de konut fiyatları son yıllarda süratli biçimde artmıştır. Lakin balon tanısı için sadece fiyatlara bakmak kâfi değildir; asıl değerli olan gelirlerle bağdır.
Son devirde: Fiyatlar gelirlerden süratli artmıştır, kira çarpanları yükselmiştir, yatırım gayeli alımlar artmıştır, “fiyatlar düşmez” beklentisi güçlenmiştir (enflasyon direnci).
Buna karşılık İspanya’daki üzere geniş ve sürdürülemez bir arz fazlası bariz biçimde oluşmamıştır.
Bu nedenle Türkiye’deki tablo, klasik bir balondan çok daha karmaşık bir görünüme işaret etmektedir.
Konutun Ötesi: Hizmet Fiyatları
Sorun sadece konutla sonlu değildir. Restoran, kafe, otel üzere hizmet dallarında de benzeri fiyat artışları gözlenmektedir.
Burada maliyetlerin yanı sıra beklentiler de belirleyicidir. İşletmeler, “bu fiyatı müşteri öder” varsayımıyla fiyatları üst çekebilmektedir.
Bu durum varlık balonundan farklıdır; fakat fiyatların gelirlerden kopmasına misal sonuçlar doğurur.
Gelirden Kopan Fiyatlama
Turistik bölgelerde fiyatlar giderek mahallî gelirlerden çok dış talebe nazaran oluşmaktadır. İstanbul, Bodrum ve Çeşme üzere yerlerde bu ayrışma daha besbellidir.
Ekonomi giderek lokal gelir seviyesinden çok, ödeme gücü yüksek talep tarafından şekillenmektedir.
Sonuç
Türkiye’deki durum ne İspanya’daki üzere klasik bir konut balonu ne de sadece arz yetersizliğiyle açıklanabilecek bir yapıdır.
Daha hakikat tarif, geniş çaplı bir fiyat–gelir uyumsuzluğudur.
Bu cins devirlerde düzeltme her vakit fiyat düşüşüyle gerçekleşmez; kimi vakit kur ayarlamalarıyla, kimi vakit da gelirlerin fiyatları vakit içinde yakalamasıyla ortaya çıkar.
Fiyatların toplumun gelir seviyesiyle uzun müddet uyumsuz kalması ekseriyetle sürdürülebilir değildir. Kıymetli olan, bu ahengin nasıl ve hangi maliyetle sağlanacağıdır.
Bu yazı Mahfi Eğilmez’in ferdî blogundan alınmıştır
( ALINTI )
Dev banka iddiasını değiştirdi: Altın yıl sonunda ne kadar olacak?
News
T24 Ekonomi
JP Morgan’a nazaran Çin Merkez Bankası öncülüğündeki stratejik rezerv alımlarıyla altın fiyatları rekor yükseliş potansiyeli taşıyor. Kurum bu beklentinin tesiri ile 2026 yıl sonu altın fiyatı beklentisinde değişikliğe gitti.
JP Morgan Küresel Research uzmanları yatırımcı ilgisindeki son periyot zayıflığına ve piyasalarda hakim olan yatay süreç sürecine karşın altın fiyatları için taze rekor düzeyleri işaret etti. Kurumun hazırladığı en yeni global emtia araştırma raporu kıymetli metalin 2026 yılının son çeyreğinde ons başına ortalama 6 bin dolar düzeyinde süreç göreceğini öngördü.
Analistler piyasanın mevcut fiyatlamalarının çok ötesindeki projeksiyonu ayrıntılandırarak 2027 yılı sonunda kelam konusu varlığın 6 bin 300 dolara ulaşma potansiyeli taşıdığını bildirdi. Yılın başlarında güçlü bir başlangıç rallisi gerçekleştiren spot altın fiyatları mart ayında ivme kaybederek yakın vakitte ons başına 4 bin 170 dolar ile yıl içi en düşük düzeyini test etti.
JP Morgan Temel ve Kıymetli Metaller Başkanı Greg Shearer değerli metale yönelik yatırımcı coşkusunun şimdilik ölçülü bir seyir izlediğini tabir etti. Shearer mevcut teknik görünümü değerlendirirken fiyatların teknik bir belirsizlik alanında sıkıştığını aktararak 4 bin 340 dolar civarındaki 200 günlük hareketli ortalamanın üzerinde süreç gördüğünü ve şimdilik 4 bin 730 dolardaki 50 günlük hareketli ortalamanın altında sınırlandığını söyledi.
(Editör: Cengiz Anıl Bölükbaş)
Icardi’ye önerilen kontratta dikkat çeken iki madde!
News
Galatasaray’da Mauro Icardi yönetimin teklifine dönüş yapmazken, Dursun Özbek’in, sözleşmeye “Antrenmanlara ve kamplara vaktinde gelme, belirtilen tarihte gruba katılma” mecburiyeti getiren unsur eklettiği öğrenildi.
İki dönem evvel çapraz bağları kopan Icardi, ülkesinde ameliyat olmuş ve altı ay kadrodan uzak kalmıştı.
Özbek, Icardi’ye yeni sunduğu mukavelede “Sakatlık yaşaması hâlinde İstanbul’da ya da G.Saray Kulübü’nün belirlediği yerde tedavi görme” kaidesi mevcut.
Arjantinli golcüye yıllık 5 milyon Euro önerilmesine rağmen bu iki hususun Icardi’yi düşündürdüğü kaydedildi.
( ALINTI www.turkiyegazetesi.com.tr/spor/galatasaraydan-icardiye-siki… )
Robert Lewandowski imzayı atıyor
News
Transferde ismi sık sık Fenerbahçe ile anılan Robert Lewandowski‘nin yeni adresi ABD olacak.
Gazeteci Fabrizio Romano’nun haberine nazaran; Polonyalı yıldız golcü, MLS ekiplerinden Chicago Fire ile mutabakata vardı.
Menajeri Pini Zahavi ile birlikte Amerika Birleşik Devletleri’ne giden 37 yaşındaki futbolcunun mali kaidelerde el sıkıştığı öğrenildi.
Tecrübeli golcü, sıhhat denetimlerinin akabinde resmi kontrata imza atacak.
( ALINTI )
Barcelona’dan Florentino Perez’in, “7 şampiyonluğumuzu çaldılar” sözleri için atılım
News
Barcelona, Real Madrid Başkanı Florentino Perez‘in, “7 LaLiga şampiyonluğu kazandım. Aslında 14 olmalıydı. Kalan 7 adedini bizden çaldılar” halinde açıklamaları nedeniyle hukuksal süreç başlattığını açıkladı.
Real Madrid Başkanı Florentino Perez, 12 Mayıs’ta düzenlediği basın toplantısında, “7 LaLiga şampiyonluğu kazandım. Aslında 14 olmalıydı. Kalan 7 adedini bizden çaldılar” sözlerini kullanmıştı. Bunun üzerine Barcelona, harekete geçti.
Barcelona, Perez’in kelam konusu basın toplantısında kullandığı kimi sözler nedeniyle dava öncesi zarurî uzlaştırma müracaatında bulunulduğunu belirtti. Barcelona, kelam konusu açıklamaların gerçeğe alışılmamış olduğunu ve kulübün imajı ile prestijine ziyan verdiğini savunurken, Perez’ten bu tabirlerini geri çekmesini talep etti.
Kulüp açıklamasında, müracaatın emelinin Perez’in “yanlış olduğunu bilerek yaptığı ve iftira niteliği taşıyan” açıklamaları geri almasını sağlamak olduğu söz edildi. Barcelona, Perez’in talebi karşılamaması halinde İspanya Ceza Kanunu’nun 205. unsuru kapsamında iftira suçlamasıyla resmi ceza davası açacağını da duyurdu.
( ALINTI www.sporx.com/barcelona-dan-florentino-perez-e-hukuki-hamle-… )